|
|
| | | |
| |
Α΄
Πῆγε ὁ ἀπόστολος Πέτρος στή Ρώμη;
Γιορτάζει ἡ χριστιανοσύνη στίς 30 Ἰουνίου τή Σύναξη τῶν δώδεκα ἁγίων ἀποστόλων. Τιμᾶ καί γεραίρει τούς μεγάλους εὐεργέτες της, πού μέ τό νά γίνουν συνεργοί τοῦ Θεοῦ γιά τόν εὐαγγελισμό τῶν ἀνθρώπων συνδέθηκαν ἄρρηκτα καί αἰώνια μέ τό ἅγιο καί ἱερό καθίδρυμα τῆς ᾿Εκκλησίας. ῎Εγιναν μέτοχοι σ᾿ αὐτόν τόν θεανθρώπινο ὀργανισμό πού φωτοδοτεῖ τόν κόσμο καί ἀρδεύει πνευματικά τήν ἀνθρωπότητα. Μάλιστα, ἡ ἡμέρα πρίν ἀπό τή Σύναξη τῶν δώδεκα εἶναι ἀφιερωμένη ἐξαιρετικά στούς δύο πρωτοκορυφαίους, Πέτρο καί Παῦλο. ῾Η ἱερή αὐτή ξυνωρίδα εὐαγγελίσθηκε ἀντίστοιχα τόν ἰουδαϊκό κόσμο τῆς περιτομῆς (ὁ Πέτρος) καί τά πλήθη τῶν εἰδωλολατρικῶν ἐθνῶν (ὁ Παῦλος).
Πάντοτε ἐπίκαιρη καί ἐνδιαφέρουσα εἶναι ἡ συζήτηση γιά τό ἄν πῆγε ὁ ἀπόστολος Πέτρος στή Ρώμη κι ἄν εἶναι αὐτός ὁ ἱδρυτής τῆς ἐκεῖ ἐκκλησίας, ὅπως ἰσχυρίζονται οἱ παπικοί, οἱ ὁποῖοι σ᾿ αὐτή τήν ὑπόθεση ἀναζητοῦν ἔρεισμα γιά τό διαβόητο παπικό πρωτεῖο. ῾Ωστόσο, ἡ ὑπόθεση ὅτι ἡ ἐκκλησία τῆς Ρώμης ἱδρύθηκε ἀπό τόν ἀπόστολο Πέτρο εἶναι ὄχι ἁπλῶς ἀμφιλεγόμενη, ἀλλά ἐντελῶς ἀστήρικτη ἱστορικά. Μέ ἀξίωσε ὁ Θεός νά ἀσχοληθῶ μέ τό θέμα αὐτό ἐδῶ καί δεκαετίες. Μέ τή δέουσα προσοχή καί ἐπιμέλεια τό ἐρεύνησα καί τό μελέτησα στίς σχετικές πηγές καθώς καί στή διεθνῆ βιβλιογραφία. Γιά τούς θεολόγους καί ὅσους ἐνδιαφέρονται εἰδικά, συνιστῶ τίς δύο μελέτες μου· «῾Ο Πέτρος καί ἡ Ρώμη, Α´ ῾Η μαρτυρία τῆς Καινῆς Διαθήκης», Θεσσαλονίκη 1989, καί «῾Η Βαβυλών τοῦ ἀποστόλου Πέτρου (Α´ Πέ 5,13), Α´ ῾Η Βαβυλών τῆς Αἰγύπτου», Θεσσαλονίκη 1993. Νομίζω ὅμως ὅτι στούς δύσκολους καιρούς πού ζοῦμε ὀφείλουν ὅλοι οἱ χριστιανοί νά ἔχουν μία σχετική γνώση τοῦ θέματος, δεδομένου ὅτι τό πλήρωμα τῆς ᾿Εκκλησίας τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος εἶναι «στῦλος καί ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας» (Α´ Τι 3,15). Γιά τό σκοπό αὐτό θά παρουσιάσω ἐδῶ μία περίληψη τῶν συμπερασμάτων στά ὁποῖα οἱ παραπάνω μελέτες καταλήγουν.
Γιά τή μετάβαση τοῦ ἀποστόλου Πέτρου στή Ρώμη ἔχουν γραφεῖ, βέβαια, ἑκατοντάδες ἄρθρα καί βιβλία. ῾Ωστόσο, ἡ ἀσάλευτη βάση πάνω στήν ὁποία πρέπει νά ἐξετασθεῖ τό θέμα εἶναι ἡ μαρτυρία τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἀφοῦ ἐκείνη τήν ἐποχή ἔζησε ὁ ἀπόστολος. ῎Ας ἐπιχειρήσουμε, λοιπόν, μία φευγαλέα περιήγηση στίς σχετικές μαρτυρίες.
Ξεκινώντας ἀπό τίς Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων βλέπουμε ὅτι ἐκτός ἀπό τή ρητή διαβεβαίωση τοῦ Κυρίου πρός τόν Παῦλο ὅτι «ὡς γάρ διεμαρτύρω τά περί ἐμοῦ εἰς ᾿Ιερουσαλήμ, οὕτω σε δεῖ καί εἰς ῾Ρώμην μαρτυρῆσαι» (Πρξ 23,11), ὑπάρχουν καί ἄλλες μαρτυρίες γιά τήν ἔλευση τοῦ Παύλου στή Ρώμη (Πρξ 19, 21· 28,13-16. 30-31). Δέν βρίσκουμε ὅμως καμία ἄμεση καί θετική μαρτυρία ὅτι πῆγε στή Ρώμη ὁ Πέτρος. ῾Υπάρχουν μάλιστα ἀρκετές ἐνδείξεις ὅτι τουλάχιστον μέχρι τήν ἐποχή πού γράφτηκε τό βιβλίο τῶν Πράξεων ἦταν ἀδύνατον νά εἶχε ἐπισκεφθεῖ τή Ρώμη ὁ Πέτρος. ῾Η μαρτυρία τοῦ βιβλίου εἶναι ὅτι ἀπό τήν ἀρχή ἡ Ρώμη ἦταν μᾶλλον στή δικαιοδοσία καί στή μέριμνα τοῦ ἀποστόλου Παύλου.
῾Ως πρός τήν ἐκτός τῆς Παλαιστίνης δράση τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, οἱ Πράξεις μᾶς πληροφοροῦν ὅτι μετά ἀπό τή θαυμαστή ἀποφυλάκισή του ὁ κορυφαῖος ἀπόστολος ἦρθε στή σύναξη τῶν ἀδελφῶν, «ἀνοίξαντες δέ εἶδον αὐτόν καί ἐξέστησαν. Κατασείσας δέ αὐτοῖς τͺῇ χειρί σιγᾶν διηγήσατο αὐτοῖς πῶς ὁ Κύριος ἐξήγαγεν αὐτόν ἐκ τῆς φυλακῆς, εἶπε δέ· ἀπαγγείλατε ᾿Ιακώβῳ καί τοῖς ἀδελφοῖς ταῦτα. Καί ἐξελθών ἐπορεύθη εἰς ἕτερον τόπον» (Πρξ 12, 17). ῾Ο «ἕτερος τόπος» φαίνεται νά εἶναι μᾶλλον ἡ Αἴγυπτος, στήν ὁποία ἀνέκαθεν ἔβρισκαν καταφύγιο οἱ ᾿Ιουδαῖοι {βλ. Γέ 12,10ἑ.· 46,5-7· Γ´ Βα 11,40· ᾿Ιε 33(26), 21· ᾿Ιε κεφ. 48-50· Μθ 2,14}.
᾿Από τά γραφόμενα τοῦ ἀποστόλου Παύλου στήν πρός Γαλάτας ᾿Επιστολή (2,7-9), φαίνεται ξεκάθαρα ὅτι ὑπῆρχε καλή συνεργασία μεταξύ Πέτρου καί Παύλου καί κοινή συμφωνία ὁ πρῶτος νά ἐργάζεται κυρίως σέ περιοχές ὅπου κυριαρχεῖ τό ἰουδαϊκό στοιχεῖο, ἐνῶ ὁ Παῦλος «εἰς τά ἔθνη» (2,9). Λίγο παρακάτω (στ. 11-14) σαφῶς λέγεται ὅτι μετά τήν ἀποστολική σύνοδο ὁ Πέτρος δροῦσε στά κλίματα τῆς Συρίας καί τῆς Παλαιστίνης, καί ἑπομένως δέν ἦταν δυνατόν νά πῆγε τότε στή Ρώμη.
Τρεῖς φορές ὁ ἀπόστολος Παῦλος μνημονεύει τό ὄνομα τοῦ Πέτρου στήν Α´ πρός Κορινθίους ᾿Επιστολή (1,12· 3,22· 9,5). Πρόκειται γιά τιμητικές καί φιλικές ἀναφορές. Οἱ ἐσωτερικές μαρτυρίες τῆς ᾿Επιστολῆς ἀποκλείουν τό ἐνδεχόμενο νά ἔχει ἐπισκεφθεῖ ὁ ἀπόστολος Πέτρος τήν Κόρινθο, ὁπότε θά εὐοδωνόταν ἡ πορεία του πρός τή Ρώμη. ᾿Εξάλλου, συνδυάζοντας τήν πληροφορία τοῦ 9,5 ὅτι καί ὁ Πέτρος, ὅπως καί οἱ ἄλλοι ἀπόστολοι, περιάγει «ἀδελφήν γυναίκα», μέ τή μαρτυρία τοῦ Γα 2,7, βλέπουμε ὅτι ἐκεῖνο τόν καιρό ὁ Πέτρος περιόδευε τό χῶρο τῆς ἐγγύς ᾿Ανατολῆς, δηλαδή τήν Παλαιστίνη, Συρία καί Αἴγυπτο, ἄρα δέν βρισκόταν στή Ρώμη.
῾Η μελέτη τῆς πρός Ρωμαίους ᾿Επιστολῆς ἀπορρίπτει πλήρως τήν ὑπόθεση ὅτι ἡ ἐκκλησία τῆς αὐτοκρατορικῆς πρωτεύουσας συνδέεται μέ τόν ἀπόστολο Πέτρο. ῾Η ἐξομολόγηση τοῦ ἀποστόλου Παύλου ὅτι φιλοτιμεῖται «εὐαγγελίζεσθαι οὐχ ὅπου ὠνομάσθη Χριστός» (Ρω 15,20) εἶναι μία ἰσχυρή μαρτυρία ὅτι πρό αὐτοῦ κανείς ἀπόστολος δέν εἶχε κηρύξει στή Ρώμη.
Συνδυάζοντας τό περιεχόμενο τῆς ᾿Επιστολῆς πρός τίς σχετικές μαρτυρίες τῶν Πράξεων, κατανοοῦμε ὅτι τά πρῶτα σπέρματα τῆς πίστεως ἔφεραν στή Ρώμη μαθητές τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἀπό τήν ᾿Ασία καί τήν ῾Ελλάδα. Αὐτοί διέδωσαν τήν πίστη μεταξύ τῶν ἐθνικῶν καί κυρίως τῶν προσηλύτων τῆς Ρώμης· ἔτσι ἀναπτύχθηκε ἡ τοπική ἐκκλησία, ἡ ὁποία ὅμως διοργανώθηκε ἀπό τούς συνεργούς τοῦ ἀποστόλου Παύλου ᾿Ακύλα καί Πρίσκιλλα.
Στίς λεγόμενες ᾿Επιστολές τῆς αἰχμαλωσίας (πρός ᾿Εφεσίους, Φιλιππησίους, Κολοσσαεῖς, ῾Εβραίους, Φιλήμονα καί πρός Τιμόθεον Β´), πού ὡς γνωστόν γράφτηκαν ἀπό τή Ρώμη, δέν ἀπαντᾶ καμία ἀναφορά γιά τόν Πέτρο καί τή σχέση του μέ τήν τοπική ἐκκλησία. Αὐτή ἡ ἀνεξήγητη σιωπή γίνεται μία εὔλογη μαρτυρία ὅτι δέν πῆγε ποτέ στή Ρώμη ὁ ἀπόστολος Πέτρος.
᾿Αλλά δέν ἐξαντλήσαμε ὅλες τίς μαρτυρίες τῆς Καινῆς Διαθήκης. Θά συνεχίσουμε στό ἑπόμενο ἄρθρο.
Στέργιος Ν. Σάκκος
| |
| | | |
|